autorki: Małgorzata Taraszkiewicz i Zuzanna Taraszkiewicz*

Edukacja przedszkolna i szkolna trwa przez cały ważny okres kształtowania się tożsamości dziecka oraz jego dojrzewanie biologiczne. Rozwój biologiczny ma swoje prawa, cykle i zasady, ponadto jest zawsze priorytetowy wobec innych procesów! Rozwojowe okresy krytyczne i neuronalne porządki w mózgu dziecka występują bez względu na jego obowiązki przedszkolne czy szkolne! Rozwój młodego człowieka ma charakter niezwykle dynamiczny, przebiega przez określone etapy oraz podlega określonym cyklom i skokom rozwojowym. Warto więc pamiętać, że dziecko w wieku przedszkolno-szkolnym oprócz zadań stawianych przez instytucję, do której uczęszcza, ma do realizacji także własne zadania rozwojowe, które polegają na osiągnięciu dojrzałości w sensie biologicznym i psychospołecznym. 

Dziecko ma stać się SOBĄ, zrozumieć SIEBIE i zacząć SAMODZIELNE życie!

I nie jest to zadanie, które się zrealizuje wraz z nadejściem osiemnastych urodzin. To proces, który dokonuje się przez wiele lat. Można powiedzieć metaforycznie, że kanwą rozwoju są procesy dojrzewania organizmu, w tym systemu nerwowego, oraz manifestacja predyspozycji danych od natury, zaś osnową są doświadczenia osobiste, wychowawcze i kulturowe – cele, wartości i postawy życiowe.

Z psychologicznego punktu widzenia człowiek rozwija się, aby stać się SOBĄ, aby zrealizować własny plan rozwojowy, zawarty w znacznej mierze w „pakiecie” danym od natury. Można określić to jako „ustawienia fabryczne”. 

Celem rozwoju jest INDYWIDUACJA (wg Carla Junga) – wyłonienie się SAMEGO SIEBIE, samodzielność, niezależność i realizacja WŁASNEGO potencjału rozwojowego.

Droga ku INDYWIDUACJI i SAMOREALIZACJI zaczyna się już od chwili, kiedy małe dziecko zdaje sobie sprawę, że jest kimś innym niż jego matka. Wiedzie przez okres dorastania ku dojrzałości. Pozytywnie rozstrzygnięte kryzysy rozwojowe przejawiają się w funkcjonowaniu na coraz wyższym poziomie psychospołecznym, z afirmacją siebie, świata i życia włącznie.

Rozwój człowieka przebiega przez określone fazy, które charakteryzują się innymi zadaniami rozwojowymi, wyznacza je „zegar biologiczny” i „zegar społeczny”. Na przykład innych zachowań społecznych oczekujemy od czterolatka, a innych od czternastolatka czy czterdziestolatka. 

Bardzo ciekawą koncepcję okresów rozwojowych opracował dr Richard Meyer, który nałożył na nie MATRYCE. 

Według Meyera pierwsze trzy matryce są nagrywane od urodzenia do końca okresu edukacji; potem, w życiu dorosłym, następuje odgrywanie tych matryc. Funkcjonowanie w życiu dorosłym i rozwiązanie problemów danego etapu zależy od doświadczeń zgromadzonych podczas nagrywania tych pierwszych trzech matryc. 

Matryca pierwsza, którą nosi nazwę Pełnia Pierwotna, nagrywana jest do około 18. miesiąca życia. Dziecko w tym czasie powinno doświadczyć poczucia absolutnego bezpieczeństwa i pełnej obfitości życia. Oczywiście nie chodzi tu o wymiar materialny, tylko psychologiczny. Kiedy potrzeby dziecka są zaspokojone (jedzenia, opieki, bliskości, akceptacji, miłości), kiedy dostaje ono wszystko, co jest dla niego ważne, świat jawi się mu jako bezpieczne miejsce – utrwalane jest przekonanie, że warto żyć. 

Matryca druga, chyli Emocjonalna Symbioza, nagrywana jest do około 4. roku życia dziecka. Dziecko powinno nabyć doświadczenia utwierdzające je w przekonaniu, że bezwarunkowo zasługuje na miłość, dlatego że jest! 

Matryca trzecia – Dynamika Socjalizacji – nagrywana jest przez cały okres edukacji do około 20. roku życia. W wyniku nabieranych doświadczeń powinno się utrwalać przekonanie, że „zawsze sobie radę dam”, poradzę sobie w każdej sytuacji. Innymi słowy: jestem zaradny, mam wpływ na własne życie, mam poczucie możliwości i własnej wartości. Taki zestaw daje poczucie mocy i szansę, by stawać się tym, kim się chce być, oraz mieć odwagę do realizacji marzeń wykreowanych na bazie rozpoznania własnego potencjału. 

Te trzy matryce nagrywane są do około 20. roku życia, a następnie odgrywane w życiu dorosłym. 

Do około 40. roku życia odgrywana jest matryca trzecia – teraz z hasłem przewodnim „Mam moc”. Etap ten charakteryzuje pełna samodzielność, otwartość na zmiany i budowanie założeń dla własnego życia w ramach osobistej misji życiowej. Na kolejnym etapie, od około 40. roku życia do 50.–60. roku życia, odgrywana jest matryca druga, doświadczanie głębokich związków, bliskości i więzi z innymi. Matryca pierwsza odgrywana jest po 50.–60. roku życia, przejawia się w poczuciu bliskości swego przeznaczenia, byciu blisko samego siebie, realizacji swego potencjału rozwojowego. Mądrość, akceptacja i poczucie pełni pozwalają doświadczać sensu życia. 

Widać wyraźnie, jak ważny dla rozwoju człowieka jest każdy etap jego życia, a zwłaszcza etap obejmujący swoim zasięgiem edukację szkolną. 

fragment książki „Zrozum mnie” Małgorzaty Taraszkiewicz i Zuzanny Taraszkiewicz