Warto filozofować w szkole (i nie tylko)!

We współczesnym świecie, największą wartością powinna być idea nauki samodzielnego myślenia, umiejętności zadawania pytań i spontanicznej refleksji, nie nauka dopasowywania własnego myślenia do oczekiwań osób dorosłych. Etyka w szkole to możliwość edukacji filozoficznej dostępnej dla każdego. Celem edukacji filozoficznej nie jest przekazanie wiedzy. Ma ona skłaniać do samodzielnego zastanawiania się nad problemami, dostarczając ku temu narzędzi i ćwiczeń.

W Polsce od lat 90 istnieje możliwość uczestniczenia w zajęciach z zakresu edukacji filozoficznej w postaci lekcji etyki w szkole. Etyka w szkole często prowadzona jest przez pasjonatów, starających się wdrażać nowe koncepcje edukacyjne, zwłaszcza związane z tak zwaną „Filozofią dla dzieci” (jest to międzynarodowy ruch, określany jako P4C – philosophy for children ). Nie jest to koncepcja jednorodna, lecz posiada wspólne założenia – zaktywizowanie dziecka do własnych przemyśleń, dostarczanie pojęć i narzędzi wzbogacających myślenie. Celem edukacji filozoficznej nie jest najczęściej wtłoczenie jakiejś konkretnej wiedzy lecz zwiększenie autonomii myślenia dziecka.

Filozofia dla dzieci

Filozofia najczęściej kojarzy się z czymś bardzo poważnym, wzniosłym i dla zwykłego zjadacza chleba nudnym, oderwanym od życia. Oczywiście większość filozofów zaraz temu zaprzeczy – filozofia dotyczy wszak najbardziej fundamentalnych problemów, bez roztrząsania których wszystko inne w zasadzie nie ma sensu. Niestety jednak standardowo filozofia jest otoczona murem akademickiej terminologii i praktyki. Filozofia dla dzieci ma przybliżyć filozoficzne problemy, tak aby dzieci mogły refleksyjnie przeżywać swoje życie. Dlatego problemy filozoficzne przedstawiane są młodym adeptom za pomocą bajek i opowieści pochodzących z kultury. Problemy filozoficzne czają się niemal w każdym wartościowym tworze kultury, wystarczy pomóc im je dostrzec a zaczną o nich myśleć.

Filozofia jest dziedziną, która z założenia była uprawiana dla niej samej, bez dopytywania się o korzyści. Uznawana była za wartość samą w sobie. Współczesne badania edukacyjne pokazują jednak, że edukacja filozoficzna może pomagać w przyswajaniu przez dzieci materiału z matematyki oraz języka rodzimego. Edukacja filozoficzna okazuje się nie być jedynie szczytnym ideałem, ale posiada praktyczne korzyści dla rozwoju dziecka w innych dziedzinach. Dzięki sprawnemu myśleniu można lepiej zrozumieć treści poruszane w szkole, uporządkować je i złożyć w spójny system. Logika uczy efektywnie myśleć, a filozofia dla dzieci stara się również wprowadzać elementy logiki.

Etyka w polskich szkołach

W polskiej edukacji od dawna wokół lekcji etyki panuje wiele nieporozumień. Etyka w szkole jest najczęściej spotykaną formą edukacji filozoficznej. Pierwszym problemem jest: co wspólnego ma filozofia z etyką? Etyka jest jedną z trzech podstawowych dziedzin filozoficznych, większość filozofów była poważnie zaangażowana w rozważania nad naszą kondycją moralną. Bazowo, tak jak wynika to z podstawy programowej, na lekcjach etyki roztrząsa się więc zagadnienia etyczne. Jednak dzięki dużej swobodzie jaką oferuje podstawa programowa pozostaje wiele czasu na rozważania innych problemów filozoficznych. Nauczyciele często korzystają z tego, wprowadzając elementy epistemologii (związanej z problemem: czym jest wiedza?) oraz ontologii (związanej z problemem: co istnieje?). Dokładniejsze rozważania z dziedziny etyki nie mogą być pełne bez rozstrzygnięcia pewnych problemów z tych dwóch dziedzin. Dlatego ostatecznie lekcje etyki najczęściej oferują holistyczne spojrzenie na świat z naciskiem na kwestie etyczne. Bardzo często na etyka w szkole zawiera elementy interdyscyplinarne wykraczające poza standardowe zagadnienia filozoficzne, a pochodzące z takich dziedzin jak np psychologia czy ekonomia. Są to kwestie niezwykle istotne, a często nieobecne w programach nauczania.

Kolejne poważne nieporozumienie jest związane z samym funkcjonowaniem lekcji etyki. Lekcje te są dostępne dla każdego ucznia, jako przedmiot dodatkowy. Szkoła ma obowiązek zapewnić każdemu chętnemu dostęp do takich zajęć. Lekcje etyki nie są żadną alternatywą do lekcji religii – choć istnieje takie głębokie przekonanie wśród nauczycieli i rodziców, a co więcej w większości szkół wyrosła praktyka takiego traktowania lekcji etyki. Warto zmienić ten stan rzeczy.

Konkurs „Dzieci filozofują”

Konkurs „Dzieci filozofują” to pomysł na promowanie idee edukacji filozoficznej, uświadamianie jaka jest funkcja lekcji etyki oraz, że warto zastanowić się, czy nie posłać swojego dziecka na takie zajęcia, a jeśli w danej szkole one nie funkcjonują to pomóc je zorganizować. Konkurs 2017 został rozstrzygnięty a o wynikach można przeczytać tu:

Dzieci filozofują – wyniki konkursu filozoficznego dla uczniów szkół podstawowych

źródło: materiały prasowe organizatorów konkursu „Dzieci Filozofują”

 

Warto filozofować w szkole (i nie tylko)!
Możesz ocenić ten artykuł

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *